Cuộc sống ở Nhật Bản


Nhiều người nghĩ rằng cuộc sống lâu dài ở Nhật Bản sẽ là những trải nghiệm đầu tiên đối với phần lớn các bạn di học sinh và tu nghiệp sinh tại nơi này. Môi trường sống bao gồm khí hậu, phong tục tập quán của Nhật Bản tất nhiên khác rất nhiều so với đất nước, nơi các bạn sinh sống. Vì vậy, để có thể vừa tận hưởng được cuộc sống ở Nhật Bản lại vừa có thể đạt được nhiều thành quả hơn ở mọi lĩnh vực, việc nắm vững được những thông tin cần thiết về đất nước Nhật Bản là điều không thể thiếu.
1.  Nhà ở
       Việc thuê được một căn hộ tốt là một yếu tố cơ bản, vô cùng quan trọng để các bạn có thể yên tâm học tập và sinh hoạt lâu dài ở Nhật Bản. Các bạn nên tham khảo ý kiến của giáo viên ở trường tiếng Nhật, người thân hoặc bạn bè người Nhật để có thể tìm được một căn hộ vừa ý mình.
 Ngoại trừ ký túc xá của nhà trường, hầu như tất cả các căn hộ thuê ở ngoài đều không được trang bị các vật dụng cần thiết, do đó chúng ta phải tự mua hoặc đi mượn các vật dụng này.

(1) Cách tìm nhà ở
 Thông hường sau khi đến Nhật, các bạn có nhu cầu muốn tìm nhà ở, đều thông qua công ty môi giới bất động sản để tìm được một căn hộ như ý. Người nước ngoài khi làm hợp đồng thuê nhà ở Nhật gặp không ít khó khăn, do đất nước này có một số thông lệ giao dịch rất độc đáo như khi thuê nhà cần có người bảo lãnh, phải trả tiền đặt cọc, tiền cảm ơn chủ nhà… Những lúc như vậy, chúng ta rất cần đến một người bạn đồng hành thông thạo các nguyên tắc khi giao dịch.

 1) Mặt bằng chung của giá thuê nhà
 Tiền thuê nhà ở các thành phố lớn và những địa phương khác có sự chênh lệch rõ rệt. Bên cạnh đó, ở những thành phố lớn, giá thuê cũng khác nhau tùy thuộc vào khoảng cách từ nơi bạn ở đến trung tâm thành phố hay diện tích của căn hộ…
Thông thường ở các thành phố lớn, một căn hộ khoảng 10 m2, bao gồm cả nhà bếp, phòng tắm, nhà vệ sinh, cách trung tâm thành phố 30 phút tàu điện, sẽ có giá thuê khoảng 50.000~60.000 yên/tháng, trong khi đó giá thuê ở các thành phố nhỏ ở địa phương chỉ vào khoảng trên dưới 40.000 yên/tháng. Còn với một căn hộ khoảng 20 m2, có cả nhà bếp và bồn tắm, thông thường giá thuê sẽ gấp đôi số tiền ở trên.
 Đặc biệt, khi thuê nhà chúng ta sẽ phải chi trả các khoản khác như : tiền đặc cọc, tiền cảm ơn chủ nhà… Tùy từng địa phương, tùy từng căn hộ chúng ta thuê, chi phí này cũng sẽ khác đi. Tuy nhiên, nhìn chung số tiền này sẽ tương đương với 6-7 tháng tiền nhà. Ngoài ra, chúng ta cũng cần trả tiền hoa hồng (khoảng 1 tháng tiền nhà) cho bên bất động sản nếu thuê nhà thông qua sự môi giới của họ. Thời gian gần đây, những nhà thuê giá rẻ và kiểu nhà thuê dành riêng cho người nước ngoài không cần tiền đặt cọc, tiền cảm ơn chủ nhà…đang dần tăng lên.

 2) Hợp đồng thuê nhà và những điều cần biết
 Bên bất động sản sẽ soạn thảo hợp đồng thuê nhà sau khi tóm tắt nội dung cuộc đối thoại của bên thuê và bên chủ nhà cho thuê. Còn chúng ta chỉ cần đóng dấu hoặc ký tên vào bản hợp đồng đó, tuy nhiên các bạn cần phải kiểm tra kỹ nội dung được ghi trong hợp đồng trước khi ký tên.
 Ngoài a, cần có người bảo lãnh để hoàn thành hợp đồng thuê nhà. Người bảo lãnh phải là người hoàn toàn độc lập về mặt tài chính. Trong trường hợp bản thân người thuê nhà không thể trả tiền nhà vì một lý do nào đó, người bảo lãnh sẽ phải đứng ra trả tiền thay họ.
 Điều cần chú ý là : hầu như các hợp đồng thuê nhà đều được viết bằng tiếng Nhật, do đó các bạn nên đi cùng với người bảo lãnh hoặc người đại diện để tránh những rắc rối gặp phải trong quá trình ký kết hợp đồng thuê nhà.
 
Chi phí sinh hoạt trung bình của du học sinh ( đơn vị : yên )
Toàn quốc 138.000
Khu vực Tokyo 154.000
Hokkaido 111.000
Tohoku 110.000
Kanto 151,000
Chubu 127.000
Kinki 134.000
Chugoku 119.000
Shikoku 111.000
Kyushu 121.000
 
Chi tiết các khoản chi tiêu trong 1 tháng của du học sinh (đơn vị : yên ) 
Chi phí học tập, nghiên cứu 49.000
Chi phí đi lại 4.000
Tiền ăn 25.000
Tiền nhà 32.000
Tiền ga, điện, nước 7.000
Tiền bảo hiểm y tế 2.000
Chi phí cho hoạt động vui chơi, giải trí 5.000
Một số chi phí khác 6.000
Tiền dư 7.000
*(Số liệu lấy lấy từ kết quả cuộc điều tra về cuộc sống thực tế của du học sinh tự túc năm 2011 do Phòng chăm sóc du học sinh thuộc Tổ chức hỗ trợ sinh viên Nhật Bản thực hiện) 
 
 (2) Những điều cần lưu ý về tập quán sinh hoạt
 Do tập quán sinh hoạt và văn hóa của Nhật Bản khác với đất nước của bạn nên có thể sẽ phát sinh rắc rối đột xuất với chủ nhà và những người sống xung quanh. Vì vậy, mong các bạn hãy chú ý thật cẩn thận đến những tập quán đó.

 i) Nhận phòng
 Nếu bạn làm hư hại hoặc làm bẩn phòng và các trang thiết bị sẵn có trong phòng, các bạn phải tự bỏ tiền túi để sửa chữa lại. Ngoài ra, Nhật Bản có tập quán là khi trả phòng, bạn phải tự chi trả để hồi phục lại nguyên trạng, dọn dẹp sạch sẽ giống như khi mới thuê.

 ii) Cùng sống trong ký túc xá, tiếng ồn
 Ở Nhật, thông thường một phòng ở sẽ dành cho một người, như vậy nếu không có sự cho phép của chủ nhà, việc sống chung nhiều người sẽ không được chấp nhận kể cả trên hợp đồng lẫn tập quán sinh hoạt. Ngoài ra, những hành vi cá nhân như gây tiếng ồn, nấu ăn, đặt để đồ dùng tại nơi sinh hoạt chung như hành lang của căn hộ là không được cho phép.
           
      2.  Sinh hoạt thường ngày
     
(1) Chú ý khi sử dụng con dấu
 Ở Nhật, con dấu thường được dùng thay cho chữ ký và đóng dấu được xem là có giá trị tương đương với việc ký tên như ở đất nước các bạn. Do đó các bạn cần phải đặc biệt chú ý bảo quản con dấu mà mình đã đăng ký với ngân hàng.

(2) Y tế
 1) Chế độ y tế ở Nhật Bản
 Khi bị thương hoặc bị bệnh, chúng ta cần phải đến cơ sở y tế để khám bệnh hoặc chữa trị.
 Vậy chúng ta nên đến bệnh viện đa khoa, bệnh viện chuyên ngành hay bệnh viện tư ? Ta cần cân nhắc tùy theo mức độ của vết thương hay chủng loại bệnh. Các bạn nên trao đổi với những người đã sống lâu ở Nhật Bản xung quanh nhà bạn.
 Ở Nhật Bản có nhiều bệnh viện bạn không cần hẹn trước mà vẫn có thể đến khám bệnh. Riêng bệnh viện nha khoa có nhiều nơi không nhận khám nếu không có hẹn trước, vì vậy các bạn nên xác nhận lại lịch khám trước khi đến bệnh viện hoặc các phòng khám này.

  (i) Khám bệnh bằng tiếng nước ngoài.
 Nếu là tiếng Anh, các bác sĩ có thể hiểu được ở một mức độ nào đó, nhưng lễ tân của bệnh viện thường chỉ có thể sử dụng được tiếng Nhật, nếu bạn không nói được tiếng Nhật, hãy đi cùng người có thể hỗ trợ bạn giao tiếp. Còn nếu bạn muốn được khám bằng tiếng mẹ đẻ của mình, hãy tìm hiểu xem ở đâu có chế độ tiếp nhận khám bệnh bằng ngôn ngữ đó.
 
(ii) Chế độ bảo hiểm sức khỏe nhân dân ở Nhật
 Chế độ bảo hiểm sức khỏe nhân dân ở Nhật là chế độ hỗ trợ lẫn nhau nhằm giúp người dân giảm nhẹ gánh nặng chi phí chữa bệnh. Hàng tháng bạn sẽ phải đóng bảo hiểm và số tiền này sẽ được tính vào chi phí chữa bệnh khi bạn bị bệnh hay bị thương.
 Tham gia bảo hiểm sức khỏe là nghĩa vụ của công dân Nhật Bản. Người nước ngoài đang lưu trú tại Nhật Bản với tư cách “du học” đều phải tham gia loại hình bảo hiểm sức khỏe này bất kể thời gian dự định lưu trú ở Nhật Bản dài hay ngắn.
 Tất nhiên bạn phải đóng tiền bảo hiểm khi tham gia chế độ bảo hiểm này. Tiền đóng bảo hiểm của mỗi người khác nhau tùy thuộc vào nơi sinh sống và mức thu nhập, thông thường con số này vào khoảng trên dưới 25.000 yên / năm.
 Trong trường hợp bị bệnh hoặc bị thương, hãy xuất trình thẻ bảo hiểm sức khỏe cho nơi bạn điều trị, khi đó bạn chỉ còn phải trả 30% tổng chi phí điều trị mà thôi. Vì vậy, sau khi hoàn thành các thủ tục đăng ký cư trú ở cơ quan hành chính của quận, thành phố…, các bạn đừng quên đăng ký tham gia chế độ bảo hiểm sức khỏe nhân dân,

(3) Việc làm thêm
 Du học sinh có thể làm thêm không quá 28 tiếng / tuần sau khi đã được cấp giấy phép “hoạt động ngoài tư cách lưu trú” với điều kiện đó là công việc không ảnh hưởng đến thành tích học tập và không phải là những ngành nghề bị cấm hoạt động.

 1) Những điều cần chú ý trong công việc làm thêm
 (i) Ghi chép và lưu giữ những quy định về điều kiện lao động
 Khi đi làm thêm, tốt nhất là bạn nên có được hợp đồng tuyển dụng từ phía chủ sử dụng lao động . Tuy nhiên, theo tập quán ở Nhật Bản hầu như không có hợp đồng lao động được ký cho các trường hợp làm thêm.
 Vì vậy, trong lần đầu phỏng vấn, bạn hãy dựa vào lý do như “Vốn tiếng Nhật còn hạn chế nên nếu hiểu sai thì sẽ phát sinh vấn đề” để nhờ người phụ trách tuyển dụng lao động ghi lại những thông tin liên quan đến ngày làm việc, thời gian làm việc, nội dung công việc, tiền lương, ngày trả lương, tên và số điện thoại của người phụ trách tuyển dụng…
 Nếu người chịu trách nhiệm từ chối những điều trên, bạn có thể tự ghi lại rồi nhờ họ kiểm tra. Ghi chép này giúp chúng ta tránh được những rắc rối do hiểu lầm không đáng có và giải quyết những rắc rối nảy sinh sau này.
 Trường hợp tìm việc trên báo và các tạp chí, bạn nên cắt rời và lưu giữ thông báo tuyển dụng đó.

 (ii) Ghi chép lại thời gian đã làm việc và số tiền lương đã nhận
 Để phòng trừ rắc rối như không được trả tiền lương, bạn hãy ghi lại cẩn thận thời gian đã làm việc và số tiền lương đã nhận.

 (iii) Nghiêm cấm đi muộn hoặc nghỉ làm không xin phép
 Dù chỉ là việc làm thêm nhưng không có nghĩa là bạn được tùy ý đến muộn giờ làm hay nghỉ không xin phép, hãy nhớ liên lạc với nơi mình làm khi có sự cố gì đó xảy ra trước giờ làm.

2) Cách tìm việc làm thêm
 (i) Thông qua sự giới thiệu của văn phòng hỗ trợ học sinh, sinh viên.
 Hãy rực tiếp hỏi thông tin về việc làm thêm tại văn phòng hỗ trợ học sinh, sinh viên hay phòng phúc lợi… ở trường bạn đang theo học.

 (ii) Thông qua các thông tin tuyển dụng trên báo, tạp chí
 Thông tin về việc làm thêm thường được đăng tải ở mục “Tuyển dụng” của các báo hằng ngày của Nhật hoặc tạp chí việc làm. Có thể dễ dàng mua được loại báo này ở hiệu sách hoặc các cửa hàng tiện dụng ở nhà ga. Tuy nhiên, có nhiều thông tin không áp dụng cho người nước ngoài, do đó bạn hãy liên lạc với phía tuyển dụng để được giải đáp thắc mắc về công việc.

 (iii) Thông qua trang tin giới thiệu việc làm
 Trong Ban ổn định việc làm công cộng (gọi tắt là “Hello work”) có trang giới thiệu việc làm thêm cho sinh viên. Họ sẽ giới thiệu cho bạn công việc phù hợp với sinh viên nước ngoài (nếu có), bạn hãy mang giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú đến đây để được cung cấp thông tin cần thiết.

3) Phát sinh vấn đề khi làm thêm
 Cùng với sự tăng lên của số du học sinh đi làm thêm, những vấn đề như bị thương khi làm việc hay không được trả lương đúng theo quy ước… cũng ngày một gia tăng.Nếu bạn gặp phải một trong các rắc rối trên, hãy trao đổi thẳng thắn với người phụ trách tại nơi làm việc. Trong trường hợp rắc rối vẫn không được tháo gỡ dù bạn đã cố gắng trao đổi với người phụ trách, hãy tìm đến các trung tâm tư vấn để được trợ giúp.

 (i) Tai nạn khi làm việc
 Luật bảo hiểm bồi thường thiệt hại lao động của Nhật Bản được áp dụng trong trường hợp người nước ngoài gặp tai nạn khi làm việc hoặc trong quá trình di chuyển giữa nơi ở đến chỗ làm.
 Nếu bị hương ở nơi làm việc, hãy báo cáo với người phụ trách để nhận được sự chữa trị kịp thời. Với trường hợp gặp tai nạn giao thông trên đường đi, hãy báo cảnh sát đồng thời chữa trị ngay vết thương. Sau khi được trị liệu, hãy thảo luận với người phụ trách về việc giải quyết sau đó. Ngoài ra, hãy tìm đến các trung tâm tư vấn để được hỗ trợ khi người phụ trách không hiểu rõ vấn đề dẫn tới việc bạn không được điều trị cần thiết hoặc không được bồi thường tổn hại một cách thỏa đáng.
 (ii) Trung tâm tư vấn giải quyết vướng mắc.
 Khi người lao động và bên tuyển dụng không tự mình giải quyết được vấn đề mà hai bên gặp phải, trung tâm tư vấn sẽ hỗ trợ cho đến khi mọi rắc rối được tháo gỡ. Ở Sở lao động thuộc các tỉnh, thành phố, thường có văn phòng thanh tra tiêu chuẩn lao động, tại đây có nhiều phòng tư vấn cho người nước ngoài nên khi gặp các rắc rối như không được trả tiền lương đúng thời hạn…, hãy đừng do dự xin tư vấn tại văn phòng thanh tra tiêu chuẩn lao động gần nơi bạn sống.
 Danh mục các văn phòng thanh tra tiêu chuẩn lao động có trong đường dẫn dưới đây:
http://www.mhlw.go.jp/bunya/roudoukijun/location.html

4) Tiền thuế
 Bạn có thể bị trừ thuế thu nhập từ tiền lương làm thêm. Mỗi nước và mỗi thể chế xã hội có mức thuế thu nhập khác nhau. Dưới đây là một vài thông tin cơ bản về thuế thu nhập ở Nhật Bản.

 (i) Thuế đánh vào việc làm thêm gồm 2 loại : thuế nhà nước và thuế địa phương
 Tiền thuế khấu trừ từ tiền lương làm thêm là thuế nhà nước hay còn được gọi là thuế thu nhập cá nhân. Công ty hoặc bên cửa hàng tuyển dụng lao động sẽ thay người làm đóng thuế này cho nhà nước (hoặc cục thuế). Thuế thu nhập cá nhân khác nhau tùy theo mức lương từng người, ví dụ như với công việc biên dịch, thông thường số tiền này khoảng 10% tổng số tiền lương mà bạn nhận được (đối với những đối tượng có thời gian hơn 1 năm lưu trú tại Nhật). Ngoài ra, thuế thu nhập cá nhân là 20% với những người mới sống ở Nhật chưa đầy 1 năm hoặc những người nhận lương 1 năm 1 lần với số tiền vượt quá 1 triệu yên. Tổng số thuế thu nhập cá nhân đã đóng được gửi đến tòa thị chính của tỉnh, thành phố… và dựa trên số tiền đã nộp, thuế địa phương sẽ được truy thu riêng.

 (ii) Xác định thuế thu nhập cá nhân dựa vào tổng thu nhập hàng năm ( từ tháng 1 đến tháng 12 )
 Thông thường thuế thu nhập cá nhân phải nộp cho nhà nước được trừ vào tiền lương hàng tháng, tức là xác định tổng số tiền phải đóng căn cứ theo tổng thu nhập trong 1 năm. Vào khoảng trung tuần tháng 2 đến trung tuần tháng 3 hàng năm, người ta cộng dồn tổng thu nhập trong 1 năm sau đó trừ đi các chi phí cần thiết sẽ còn lại số thu nhập chịu thuế. Đối chiếu mức thuế của số thu nhập này với số tiền thuế đã nộp, sau đó nộp tờ khai cho cục thuế để họ quyết định số thuế cuối cùng phải nộp, quá trình này được gọi là “kê khai thuế thu nhập”. Trường hợp số tiền thuế đã đóng nhiều hơn so với mức thuế đã kê khai, phần dư sẽ được trả lại cho ngườiđóng thuế.

 (iii) Kê khai thuế thu nhập tại phòng thuế ở nơi cư trú vào trung tuần tháng 2 đến tháng 3 hàng năm
 Kê khai thuế thu nhập được tiến hành tại phòng thuế trực thuộc tỉnh, thành phố… nơi bạn cư trú. Bạn có thể hỏi phòng thị chính của tỉnh, thành phố nếu không biết về phòng thuế. Phương thức kê khai thuế là : đến phòng thuế lấy tờ khai, điền đầy đủ các mục cần thiết rồi nộp lại. Những người lần đầu mới kê khai hoặc không biết cách làm, có thể nhờ nhân viên phòng thuế hướng dẫn. Do vậy, các bạn hãy cầm theo “giấy chứng nhận đã đóng thuế” (nhận được từ nơi phát lương hàng tháng) đến văn phòng thuế để được trợ giúp.
           
      3.  Chế độ học bổng
     
 Chế độ học bổng dành cho du học sinh có các loại như sau : học bổng do chính phủ Nhật Bản (Bộ giáo dục và khoa học) cấp phát (123.000 yên/tháng), học bổng khuyến học cho sinh viên tự túc có hoàn cảnh khó khăn, có thành tích học tập xuất sắc (thông thường là 48.000 yên/tháng) … ngoài ra, ở trường học cũng có nhiều chế độ học bổng khác.

(1) Học bổng nhà nước
 a. Học bổng chính phủ Nhật Bản (Bộ giáo dục và khoa học)
 Có 4 loại học bổng : dành cho du học sinh đại học, du học sinh trường trung cấp chuyên nghiệp, du học sinh trường chuyên tu, du học sinh nghiên cứu tiếng Nhật và văn hóa Nhật Bản với thời hạn hưởng học bổng và cách tuyển chọn khác nhau. Bạn hãy tìm hiểu cách xin học bổng qua các cơ quan đại diện nhà nước của Nhật Bản tại quốc gia, khu vực bạn đang sống.

    Đơn vị thực hiện: Phòng hỗ trợ học sinh, du học sinh thuộc Vụ giáo dục đại học, Bộ giáo dục và khoa học.
    Địa chỉ: 2-5-1 Marunouchi, Chiyoda-ku, Tokyo 100-8959, Japan
    Điện thoại: 03-5253-4111 (tổng đài)
    Trị giá học bổng: 117.000 yên (năm 2012)
    Số lượng: 826 người

 b. Quỹ khuyến học dành cho du học sinh tự túc
 Hãy nộp Đơn xin học bổng lên cơ sở đào tạo mà bạn đang học, bạn cũng có thể làm đơn đề nghị khi tham dự kỳ thi du học (ETU) trong và ngoài nước.

    Đơn vị thực hiện: Pháp nhân hành chính độc lập – Tổ chức hỗ trợ sinh viên Nhật Bản – Phòng khuyến học quốc tế, Ban dự án kế hoạch hoạt động cho du học sinh.
    Địa chỉ: 2-2-1 Aomi, Koutou-ku, Tokyo 135-8630, Japan.
    Điện thoại: 03-5520-6030
    Điều kiện tham gia: những người đang sống tại Nhật với tư cách lưu trú “du học” được các trường học tiến cử.
    Số tiền hỗ trợ: 48.000 yên/ tháng (năm 2012)
    Thời hạn cấp: 1 năm
    Số lượng: 8.810 người

(2) Học bổng chính quyền địa phương các cấp
 Ở cấp chính quyền địa phương Nhật Bản cũng có chế độ học bổng dành cho cư dân của mình hoặc sinh viên của các trường tại địa phương đó. Ngoài ra, một số tổ chức tư nhân và các doanh nghiệp cũng lập quỹ khuyến học dành cho những đối tượng như trên.
 
Chúc các bạn học tập và luyện thi hiệu quả!
CÔNG TY CỔ PHẦN PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC QUỐC TẾ TRÀNG AN (THD)
Địa chỉ: 99B Ngọc Thụy, Long Biên, Hà Nội, Việt Nam
Điện thoại: 043 869 0066
Email: tdh@japanworks.vn
Website: www.japanworks.vn